MİKRO SAHİBKARLIQ SUBYEKTLƏRİ ÜÇÜN SOSİAL SIĞORTA HAQQI ÜSTÜNLÜKLƏRİ
Qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki və hüquqi şəxslər məcburi dövlət sosial sığorta sisteminə dair ödənişləri müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirirlər. Sosial sığorta haqlarının tətbiqi həm sosial müdafiə mexanizminin formalaşdırılması, həm də dövlət büdcəsi qarşısında öhdəliklərin icrası baxımından normativ xarakter daşıyır.
Mikro sahibkarlıq subyektləri üzrə vergi güzəşti
Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-cu maddəsi mikro sahibkar statusuna malik fiziki şəxslərə xüsusi vergi üstünlüyü təqdim edir. Bu müddətə əsasən, bu kateqoriyaya daxil olan vergiödəyicilər tərəfindən ödənilmiş sosial sığorta haqlarının 75 faizi onların gəlirindən çıxılan xərc kimi tanınır. Beləliklə, sosial sığorta ödənişləri vergi tutulan bazanın azalmasına yönəlmiş stimullaşdırıcı element rolunu oynayır.
Mikro sahibkarlıq meyarları
Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş meyarlara əsasən, mikro sahibkarlıq subyekti statusunun müəyyənləşdirilməsi iki əsas göstərici üzrə aparılır:
– İşçilərin orta illik sayı 12 nəfəri aşmamalıdır.
– Subyektin illik dövriyyəsi 200 min manat həddində və ya ondan aşağı olmalıdır.
Bu şərtlərə cavab verən fiziki şəxslər sosial sığorta və vergi mexanizmlərində nəzərdə tutulan güzəştlərdən istifadə edə bilirlər.
Fiziki şəxslərin sosial sığorta haqlarının hesablanması
Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı minimum əməkhaqqı əsasında müəyyən olunur. Regional fərqlərə uyğun olaraq:
– Bakı və Sumqayıt şəhərlərində sosial sığorta bazası minimum əməkhaqqının 50 faizi həcmində götürülür. Minimum əməkhaqqı 400 manat olduğu halda, baza məbləği 200 manat təşkil edir və bu məbləğ üzrə 25 faiz dərəcəsi tətbiq edilməklə 50 manat sosial sığorta haqqı hesablanır.
– Digər inzibati ərazilərdə isə baza minimum əməkhaqqının 20 faizi səviyyəsində müəyyən edilir. Bu halda baza 80 manat olur və 25 faiz dərəcəsi ilə 20 manat sosial sığorta haqqı ödənilir.
İcbari Tibbi Sığorta (İTS)
2021-ci ildən etibarən fiziki şəxs kimi fəaliyyət göstərən sahibkarlar minimum əməkhaqqının 4 faizi həcmində icbari tibbi sığorta haqqı ödəməyə borcludur. Minimum əməkhaqqı 400 manat olduğu üçün aylıq 16 manat İTS ödənişi formalaşır.
Gəlir vergisinin hesablanması
Mikro sahibkar olan fiziki şəxslər gəlirlərinin 75 faizini xərclər kimi çıxmaq hüququna malikdirlər. Nəticədə yalnız qalan 25 faiz vergitutma bazası kimi qəbul edilir. Bu bazaya 20 faiz dərəcə tətbiq olunur. Məsələn, 8 000 manat gəlir əldə edildikdə, onun 6 000 manatı xərclər kimi tanınır, qalan 2 000 manat isə vergi predmetinə daxil edilir və 20 faizlə 400 manat gəlir vergisi hesablanır.
2024-cü ildən sosial sığorta qaydası
Yeni mexanizmə əsasən, fiziki şəxslərin sosial sığorta ödənişləri iki komponentdən ibarətdir:
– minimum əməkhaqqının 50 faizi səviyyəsində müəyyən olunan 200 manat baza hissəsi;
– sahibkarın əldə etdiyi aylıq gəlirin 3 faizi həcmində əlavə hissə.
Əgər fiziki şəxsin illik gəliri 8 000 manatı ötsə, bu məbləği aşan hissəyə ayrıca 0,5 faiz dərəcə tətbiq olunur.
Muzdlu işçilər üzrə tutulmaların məzmunu
Əmək müqaviləsi ilə çalışan şəxslər üzrə tutulmalar gəlir vergisi, məcburi dövlət sosial sığorta haqları, işsizlik sığortası haqları və icbari tibbi sığorta ayırmalarından ibarətdir. Bu ödənişlər həm işçi, həm də işəgötürən tərəfindən müəyyən nisbətlər əsasında həyata keçirilir və sosial təminat sisteminin maliyyə əsasını formalaşdırır.
Fərdi sahibkarların tibbi sığorta öhdəliyi
Fərdi sahibkar statusuna malik fiziki şəxslər minimum əməkhaqqı əsasında hesablanmaqla aylıq 16 manat məbləğində icbari tibbi sığorta ödənişi həyata keçirirlər.